terug
<
>

De taal van zien, ruiken en horen

Kunstenaars voelen zich niet zelden onzeker over hun taalvaardigheid. Ze zijn niet gewend te schrijven over werk, terwijl juist dat schrijven een geweldig hulpmiddel kan zijn bij het ordenen van gedachten of het inzichtelijk maken van het maakproces. Corrie Nagtegaal legt uit hoe je op 9 november je taalvaardigheid kunt aanscherpen tijdens het symposium Over Taal.
 
Wat ga ik ervaren op het symposium Over Taal?
‘Dat taal je helpt bij ontwerpen, bij het 'losdenken' en tijdens het maken. Het is een soort markt met workshops door en voor docenten en studenten en alumni van HKU. We gaan aan de slag met taal en daarin hopelijk samen ervaren hoe leuk, makkelijk en handig taal is.’
 
Kun je een paar van die workshops beschrijven?
‘Er is bijvoorbeeld een workshop waarbij je in drie kwartier een verhaal over jezelf schrijft, op één A4-velletje. Dat gaat stap voor stap: je krijgt een vraag, die maak je je eigen door hem een beetje te veranderen, dan beantwoord je de vraag, vervolgens bewerk je je antwoorden. Dat doe je aan de hand van heldere instructies en samen met anderen. In een andere workshop schrijf je op wat opvalt in je omgeving. Daarbij krijg je de opdracht via één zintuig waar te nemen, bijvoorbeeld wat je ruikt of hoort. Daarover krijg je een aantal vragen en ga je in gesprek met anderen en verrijk je hopelijk met elkaar je taal van ruiken en horen.’
 
Wat nou als er niks in me opkomt bij zo'n opdracht?
‘Dat komt eigenlijk nooit voor. Doordat je met anderen bent en binnen de opdracht instructies opvolgt, komt er altijd wel iets. Je denkt eigenlijk altijd van alles, je hoeft het alleen maar te vangen en op te schrijven. In een beschrijving van één van die workshops gaat het over die knipperende cursor die je op je computerscherm ziet staan als je een tekstverwerker opstart. Daar moet je iets mee. Niet grootser gaan denken of denken dat je grootser moet gaan denken, maar terug naar het moment zelf.’
 
Ik word al zenuwachtig als je woorden als 'groots' en 'het moment zelf' zegt.
‘Tja, als je er woorden aan verbindt, kom je al snel in dit soort termen terecht, maar tijdens zo'n workshop ga je het gewoon DOEN. Vaak is het genoeg als een begeleider je een vraag extra stelt, of even met je praat en je dan voorstelt de laatste paar woorden van dat gesprekje op te schrijven. Daarna komen de volgende woorden meestal vanzelf.’
 
Kom je binnen HKU veel onzekerheid over taalvaardigheid tegen?
‘Ik zie wel dat onzekerheid over taal aan HKU gemiddeld hoger is dan bij andere hogescholen. Voor veel makers, en dus ook studenten en docenten aan HKU, is de eerste taal ook niet het woord, maar klank of beeld. Vaak hebben ze daarnaast ook op eerdere scholen gehoord dat ze niet goed kunnen schrijven. Dat zijn ze gaan geloven en ze zijn gestopt er aandacht aan te geven. Als je je spontane schrijfvaardigheid jaren niet gebruikt, raak je de routine kwijt. Creatieve mensen vinden het vaak ook moeilijk om een punt te maken, ze houden liever alles open. Zo hoorde ik van een student dat hij zijn werk geen titel wil geven omdat daarmee volgens hem de nuance verdwijnt. Die behoefte aan nuance herken ik wel en toch helpt het je ook als je je helder uit weet te drukken.’
 
Taal is overal en onvermijdelijk. Bijna iedereen leest en praat. Is het wel nodig het belang van taal te benadrukken?
Binnen HKU zeker. Vroeger - ik schets het even heel zwartwit - was het gevoel hier: je hebt geen schrijftaal nodig als je al beeldtaal hebt. Wanneer een student beeldend dan na vier jaar met beeld bezig zijn iets over zichzelf moet zeggen, schrikt die vaak. Kun je jezelf zo uitdrukken dat de ander je begrijpt? Ook als die minder geoefend is in kijken of muzikaal luisteren dan jij? Spreken is voor veel mensen makkelijker dan schrijven, maar schrijven ‘dwingt’ je nog meer om te kiezen en concreet te zijn. Je kijkt al schrijvend automatisch met meer afstand naar je eigen werk. Dat kan heel inspirerend werken.’
 
Blokkeer je zelf wel eens als je met taal bezig bent?
‘Ik kom uit een vrij "taalloze" cultuur. Althans wat betreft geschreven taal, er werd natuurlijk wel gewoon gepraat. Ik ben niet door wolven opgevoed, maar de langste brief van mijn moeder was: “vr. gr, je moeder.” Als kind dacht ik: met taal, via boeken, kun je de wereld volledig begrijpen. Daarom ben ik taal en literatuur gaan studeren. Het heeft best lang geduurd (ik denk tot halfverwege mijn studie) voor ik inzag dat taal ook zo zijn grenzen heeft, dat je dingen "kapot kan lullen". Sindsdien is mijn interesse in beelden enorm toegenomen. Ik ben zelf afgestudeerd op de ‘taalloze’ gedichten van Van Doesburg. Daardoor ben ik de niet-talige kant van het leven weer meer gaan waarderen. Dat zien van waar de ene taal ophoudt en de ander voor jou begint, gun ik iedereen op HKU. Ik hoop dat het symposium Over Taal daarbij helpt.’
 
tekst Marein Baas beeld Saskia Janssen

Symposium Over Taal | 9-11-2016 | HKU Oudenoord 700 | 14.00 – 18.00 uur
 
Het symposium Over Taal is onderdeel van het HKU Ontwikkelprogramma Kunst en Taal van het Expertisecentrum Educatie en zet het belang van effectief (schriftelijk) taalgebruik op de agenda binnen de HKU. Het symposium is voor docenten, studenten, alumni en andere belangstellenden. Meld je aan via deze pagina.

Reacties

Nog geen reacties

Reageer

Je moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen