terug
>

review #10 - what is it to be chinese?

Hoe is het om jezelf te zijn?

 

Ze zijn Chinees, menen sommigen van de exposerende kunstenaars. Omdat het in hun paspoort staat, of omdat hun voorouders en grootouders en ouders het waren. Zo voelen ze zich niet, of misschien toch wel, het is ingewikkeld. De vijf kunstenaars die exposeren tijdens What is it to be Chinese? hebben iets gemeen: ze zijn niet opgegroeid in China en ze spreken ook geen Chinees maar hun wortels liggen er wel. Ze nemen de bezoeker mee op een persoonlijke ontdekkingsreis.

discriminatie

Writing in the Rain is een werk van de Chinees-Indonesische kunstenaar FX Harsono. In een simpel wit T-shirt en een spijkerbroek staat hij achter een raam waar hij iets op schrijft. Hij concentreert zich, bijt nog net niet op het puntje van zijn tong, lijkt soms ook te peinzen. Het zijn Chinese karakters en hij schildert ze op het raam met een dikke inktkwast. Steeds dezelfde tekens over elkaar heen. Totdat er water over het raam heen spoelt, regen. De inkt loopt in elkaar over en verdwijnt. 

Harsono groeide op in Indonesië, waar al sinds het einde van de 15e en de vroege 16e eeuw (de Nederlandse kolonisatie begon aan het einde van de 16e eeuw) een Chinese minderheid leeft. De minderheid is al eeuwen slachtoffer van discriminatie. Onder Soeharto (president van 1967 tot 1998) was er onder meer een wet die Chinese-Indonesiërs verbood om hun oorspronkelijke, Chinese naam te gebruiken. Zodoende leerde de kunstenaar pas een paar jaar geleden om zijn Chinese naam te schrijven. Writing in the Rain  dwingt de toeschouwer tot nadenken over verlies, herinnering en het uithoudingsvermogen van de (culturele) identiteit.

gelukskoekjes

Tintin Wulia is ook Indonesiër, of Chinees, of Australiër, want ze woont en werkt tegenwoordig in Melbourne. Ze werd als Chinese minderheid geboren in Indonesië. Het thema van haar werk is altijd immigratie en identiteit. Haar werk Study for Wanton is een installatie die bestaat uit vier videofragmenten waar de bezoeker middenin staat. Ze onderzoekt wie ze is, waar ze vandaan komt en wie dat eigenlijk bepaalt. In een van de video’s zingt Wulia de volksliederen van Indonesië, China, Nederland en Japan achter elkaar. Indonesië, omdat ze er is geboren en opgegroeid. China, omdat haar ‘wortels’ daar liggen. Nederland, omdat Indonesië daar een kolonie van was en Japan omdat het Nederlands-Indië in 1942 bezette. De tekst van de volksliederen staat erbij, alsof het karaoke is. Als Wulia aarzelt omdat ze even niet weet hoe ze de woorden moet uitspreken, hapert ook de muziek. Een andere video toont de kunstenares die gelukskoekjes openbreekt. ‘All the problems you have will pass away very quickly,’ staat op één van de briefjes. Ze steekt hier subtiel de draak met de afkomst van de koekjes: het is geen Chinese uitvinding zoals vaak wordt gedacht, maar een Amerikaanse. Er is nog een video waarin het uitzicht vanuit een vliegtuig en vanaf de weg wordt getoond; het landschap van een reiziger. Het laatste beeld laat muggen zien die worden opgesloten in glazen flessen die voor een deel met water zijn gevuld. Het is een metafoor, zo zegt ze zelf.  ‘Individuele muggen kunnen gemakkelijk worden vermoord, maar als een biologische familie zijn ze veel ouder dan de mensheid.’ De video’s wisselen steeds van plek en de bezoeker moet ronddraaien om alles te zien. Het duizelt.

 

figuranten

Het gaat niet alleen over Chinese-Indonesiërs, tijdens What is it to be Chinese? Truong Ngu werd geboren in Hanoi, Vietnam, en is het kind van Chinees-Vietnamese ouders. Tijdens de Vietnamoorlog  vluchtten ze naar voormalig West-Duitsland. Glücklicher Stern (Lucky Star) is een bordspel dat hij maakte, gebaseerd op de vlucht van zijn familie. Op het bord is de kaart van Vietnam en China te zien. Spelomschrijving: ‘1978. De nationalisten hebben Vietnam in hun greep. Omdat je familie oorspronkelijk uit China komt, moet je vluchten uit Hanoi. Uw doel is Vietnam.’ Daarna reist de speler door naar een ander westers land. ‘Er staat u veel gevaar te wachten, maar ook mooie verrassingen.’ Op een begeleidende kaart: ‘Het schip is overmeesterd door piraten. Maar je hebt geluk in deze ongelukkige situatie. Ze nemen alleen materiele zaken mee. Niemand wordt verkracht of vermoord. Ga één plaats terug.’ Op gezette tijden speelt Ngu het spel met figuranten, bij wijze van performance.

 

What is it to be Chinese? werpt niet alleen de vraag op wie je bent of wordt als je ergens anders woont dan waar je wortels liggen, maar ondervraagt onbedoeld ook de bezoeker: ‘Ben jij de plek waar je bent geboren? Wie zou je anders zijn? Wat is het om jezelf te zijn?’ klinkt door in alle werken. En het doet de westerling in hart en ziel ook weer eens beseffen dat er meer is op de wereld.

tekst Kim Bos beeld Kris Borgerink

(De foto is van het werk van Tintin Wulia, Study for Wanton, 2008, met dank aan de kunstenaar en Osage gallery)

 

What is it to be Chinese?

Grimmuseum

Fichtestrasse 2, Berlin

Entree: gratis

Einddatum: 18 januari 2013

Kim Bos is journalist en schrijft over beeldende kunst, cultuur en meer. Ze pendelt tussen Utrecht en Berlijn. Eerder beschreef ze voor .UNST haar Berlijnse leven in de onvolprezen serie Grüsse aus Berlin. Voor de rubriek REVIEW recenseert ze wekelijks een zinnenprikkelende, afgrijselijke of belangrijke expositie. 

Reacties

Nog geen reacties

Reageer

Je moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen